1.
Grup 1 mutasyonları: Bu gruptaki mutasyonlarda, "durdurma" kodonu, nükleotid değişikliğinin bir sonucu olarak erken ortaya çıkar. Bu, üretilen proteinin eksik nükleotit sayısıyla kısa bir KFTR proteini olmasına neden olur. Tahmin edebileceğiniz gibi, bu kısa protein çoğu zaman işlev görmez.
2.
Grup 2 mutasyonları: KFTR proteinimiz bu grupta oluşmasına rağmen hücre içi trafikte sorun vardır ve oluşan protein hücre zarına ulaşamaz. Zara ulaşamayan protein hücre içinde parçalanır.
3.
Grup 3 mutasyonları: Bu tip mutasyonda KFTR proteini oluşmasına ve hatta hücre zarına iletilmesine rağmen kanal açılmadığı için Cl geçişi sağlanamamaktadır.
4.
Grup 4 mutasyonları: Bu grupta proteinimiz oluşmuş, hücre zarına aktarılmış ve kanalının kapısı açılmıştır. Bununla birlikte, iletim bozukluğundan dolayı normalden çok daha az Cl geçişi vardır.
5.
Grup 5 mutasyonları: Bu grupta her şey yolunda, ancak üretilen protein miktarı normalden az. Bu nedenle olması gerekenden daha az Cl geçişi vardır.
6.
Grup 6 mutasyonları: Bu tip mutasyonda proteinimiz oluşmuş ve zara ulaşmıştır ancak stabilitesi düşük olduğu için kısa sürede zarı terk ederek hücre içinde parçalanmaktadır.
7.
Grup 7 mutasyonları: Son tip mutasyonda, DNA'daki büyük delesyonlar nedeniyle mRNA oluşturulamaz. Bu, tedavi edilmesi en zor mutasyon türüdür.
Kistik Fibroz nedir?
Nefes aldığımız her an havadan sürekli bakteri ve virüs yutarız. Peki neden buna rağmen hasta olmayız? Çünkü hava boşluklarımızda muhteşem koruma sistemlerine sahibiz!
Hava boşluklarımız mukus adı verilen hepimizin aşina olduğu bir dokuyla kaplıdır. Hepimizin yakından tanıdığı balgam, sümük gibi vücut atıklarımız da mukustur. Peki mukus neden bu kadar önemlidir?
Mukusun vücudumuzdaki işlevini yağın motordaki işlevine benzetebiliriz. Mukus da organlarımızın yüzeyinin nemliliğini sağlar, bir nevi organlarımızı yağlar. Nefes almamızı kolaylaştırır, midenin kendi kendini sindirmesini ve bakterilerin dişlere zarar vermesini önler. Yiyecekleri daha rahat çiğnememizi sağlar. Bunların yanı sıra, mukusun çok önemli bir görevi vardır ki, bu da bakteri ve virüsleri yakalayarak sillerin hareketiyle vücudumuzdan dışarı atmasıdır. Peki Kistik Fibrozis hastalarında mukus ne durumdadır?
Kistik Fibrozis hastalığı, vücudumuzdaki bu mukus tabakasının katılaşması ve bu sebeple vücudumuzdan dışarı atılamamasından dolayı oluşur. Yani mukus en önemli görevi olan bakterileri yakalamayı başarsa da vücudumuzdan atmayı başaramaz. Bu sebeple vücudumuzda kalan bu mikroplar inflamasyona sebep olur. Fakat tek sorun bu değildir. Bu katılaşmış mukus tabakası birikerek hava yolunu tıkayabilir. Ki bu da nefes alamamak demektir. Katılaşmış mukus tabakası yüzünden hareket edemeyen siller, vücudumuzda gerçekleşen farklı salgı mekanizmalarının da düzgün çalışmasını engeller. Örneğin pankreasımızdan salgılanan ve yağları sindirmemizi sağlayan safra sıvısı işlevini yerine getiremez ve hastalar yağları sindiremez hale gelir. Dolayısıyla yağda çözünen A, D, E, K vitaminlerinin de eksikliği görülür. Hastalığın neden olduğu diğer semptomları farklı bir yazımızda detaylı olarak paylaşacağız.
Biraz da hastalığın mekanizmasını konuşalım. Kistik Fibrozis hastalarında mukusun yapısının normalden daha katı olduğunu anladık. Peki bunun sebebi nedir?
Kistik Fibrozis geni, 7. kromozomun q22-31 bölgesinde bulunur. Bu gen, birçok hücremizde bulunan kistik fibrozis transmembran regulatör (KFTR) proteinini kodlar. Peki bu proteinin görevi nedir?
KFTR proteini hücrelerde Cl-iyonu kanalı olarak görev yapar. Bu proteinin düzgün çalışmaması sebebiyle Cl-iyonunun hücreler arası geçişi gerçekleşemez. Bunun sonucunda hücreden ayrılması gereken Cl-hücreden ayrılamaz, Na+iyonu da hücre içinde birikir. Tüm bunların sonucunda ise hücre içindeki su hücreden ayrılarak mukusun dokusunu inceltip mukusu nemlendiremez. Bu sebeple mukus katı ve nemsiz olur.
KFTR geninde en sık rastlanan mutasyon ∆F508’dur. Bu da 2.gruba tekabül etmektedir. Beyaz ırkta görülme oranı 3000’de 1 olan bu hastalığın Avrupa’da %82.4’ü ∆F508 mutasyonuna sahiptir. Yani hastaların büyük bir kısmında KFTR proteindeki işlev bozukluğunun sebebi bu proteinin hücre zarına taşınmasında sorun çıkmasıdır.
Bu yazımızda Kistik Fibrozis hastalığının ne olduğundan ve hangi mutasyonlardan kaynaklandığından bahsettik. Bir sonraki yazılarımızda hastalığın semptomları ve tedavi yöntemlerinden bahsedeceğiz. Bizi sosyal medya hesaplarımızdan takip etmeyi unutmayın!
Rüya Aslan
